كنيم ؛ « 1 » چرا كه اصفهانى امام جعفر صادق عليه السّلام را جزء آن گروه از آل ابى طالب نمىآورد كه به دست عباسيان كشته شده‌اند ، « 2 » و يعقوبى نيز مىنويسد كه چون منصور از فوت جعفر صادق عليه السّلام آگاه شد ، ناراحتى و اندوه شديدى از خود نشان داد و پيوسته مىگريست تا اين‌كه محاسن او از اشك ، تر شد . « 3 » منصور ، امام جعفر صادق عليه السّلام را اين گونه وصف مىكرد : « او از برگزيدگان خدا بود و از كسانى به شمار مىآمد كه به سوى نيكىها شتابان بودند . » « 4 » شيخ ابو زهره هم منصور را از اتّهام قتل امام صادق عليه السّلام با سمّ ، مبرّا مىداند و يادآور مىشود كه هرچند منصور به دنبال تحكيم سلطه و دفع رقيبانش بود ، برايش آشكار شده بود كه امام صادق عليه السّلام رو در روى او نيست ، افزون بر اين ، در مجالسى كه با حضرت ملاقات مىكرد ، اگر ظنّ و اتهامى به امام داشت ، اين حالت به اطمينان و وثوق منتهى مىشد . ديگر اين‌كه ، وفات امام صادق عليه السّلام زمانى روى داد كه امور براى منصور تثبيت شده بود و او از جانب علويان اطمينان داشت كه بر او خروج نمىكنند . بنابراين ، در حالتى كه امور خلافت سامان يافته ، منصور به كارى اقدام نمىكند كه زمينه بروز كينه‌هاى كهنه‌اى را كه مصادر شيعه به آن اشاره مىكنند ، فراهم آورد . « 5 » رونلدسن خاورشناس اين اتهام‌ها را برآمده از عقيده شيعه نسبت به سرنوشت امامان خود مىداند كه معتقدند به جز امام على و امام حسين و امام مهدى عليهم السّلام ، بقيه آنان ، مسموم از دنيا رفته‌اند . « 6 » اساس اين ديدگاه ،

--> ( 1 ) . مسعودى ، مروج الذهب ، ج 3 ، ص 297 . ( 2 ) . اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 275 به بعد . ( 3 ) . تاريخ يعقوبى ، ج 3 ، ص 64 . ( 4 ) . سياست خلفاى عباسى اين بود كه هرگاه يك علوى به دست ايشان كشته مىشد ، در ماتم او اشك مىريختند و او را به بزرگى ياد مىكردند . نگارنده ، همين رفتار را از هادى ، خليفهء عباسى وقتى كه سر حسين بن على ( شهيد فخ ) را براى وى آوردند نقل مىكند و سؤال مىنمايد آيا منصور و هادى در حزنشان براى اهل بيت صادق بودند ؟ و معتقد است مقصود ايشان اين بود كه خشم و غضب مسلمانان را از كشته شدن نوهء پيامبر و على بن ابى طالب كاهش دهند . ( ر . ك : ص 326 همين كتاب . ) ازاين‌رو ، تظاهر خلفاى عباسى به حزن و اندوه در مرگ ايشان ، همان‌گونه كه خود دكتر ليثى معترف است ، نمىتواند دليلى بر تبرئهء منصور از مسموم كردن امام باشد . ( مترجم ) ( 5 ) . ابو زهره ، الامام الصادق ، ص 64 . ( 6 ) . رونلدسن ، عقيدة الشيعة ، ص 148 .